ანკერები და კედლის ფუძეები ვენტილირებადი ფასადებისთვის
ფასადის დატვირთვა ანკერზე მთავრდება, ამიტომ ანკერი რეალურ კედელს უნდა შეესაბამებოდეს. ეს სახელმძღვანელო მოიცავს ბეტონს, აგურს, ღრუ ბლოკებსა და აირბეტონს, ასევე ადგილზე ჩასატარებელ გამოცდებს.
ვენტილირებადი ფასადი იმდენად საიმედოა, რამდენადაც საიმედოა მისი კავშირი შენობასთან. მოპირკეთება, მიმმართველები და კრონშტეინები შეიძლება იდეალურად იყოს გაანგარიშებული, მაგრამ თუ ანკერი რეალური კედლისთვის კი არა, ჩვეულებისამებრ შეირჩა, მთელი სისტემა რამდენიმე სამაგრზე კიდია. ეს სახელმძღვანელო განმარტავს, როგორ შევუსაბამოთ ანკერი კედლის ფუძეს, რა უნდა გამოიცადოს ადგილზე და რა მოვითხოვოთ მომწოდებლისგან.
დატვირთვის გზა ანკერზე მთავრდება
ფასადზე მოქმედი ყველა დატვირთვა ერთსა და იმავე ჯაჭვს მიჰყვება: მოპირკეთება, მოპირკეთების სამაგრები (კლიპსები, მოქლონები, კაუჭები), მიმმართველები, კრონშტეინები, ანკერები, შენობის კონსტრუქცია. სისტემა იმდენად მტკიცეა, რამდენადაც მისი ყველაზე სუსტი რგოლი, ამიტომ თითოეული რგოლი ცალკე შემოწმებას საჭიროებს და არა მხოლოდ მიმმართველები.
კრონშტეინის ანკერი ყველაზე დატვირთული წერტილია. ქარის შემწოვი ძალის გათვალისწინებით, ერთ ანკერზე შეიძლება რამდენიმე ასეული კილოგრამის დატვირთვა მოდიოდეს, ამიტომ გაანგარიშება კონკრეტული ფუძის მასალისთვის კეთდება და არა აბსტრაქტული «კედლისთვის». სამაგრებზე დატვირთვები გამომდინარეობს ქარისა და საკუთარი წონის გაანგარიშებიდან, რომელიც აღწერილია სტატიაში ვენტილირებადი ფასადის კონსტრუქციული გაანგარიშება. საქართველოში ქარის მონაცემები მოცემულია „სამშენებლო კლიმატოლოგიის“ რეგლამენტში — საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 15 იანვრის №71 დადგენილების დანართი 5 (№71 დადგენილება matsne.gov.ge-ზე).
ანკერის არჩევა კედლის ფუძის მიხედვით
უნივერსალური ანკერი არ არსებობს. ცხრილი საწყის წერტილს იძლევა; საბოლოო არჩევანი რეალური კედლის დათვალიერებასა და ადგილზე გამოცდებს ეფუძნება.
| კედლის ფუძე | ანკერის ტიპური ტიპი | რას მივაქციოთ ყურადღება |
|---|---|---|
| რკინაბეტონი (მონოლითური ან ამწყობი) | მექანიკური გაფართოებადი ან ქვედაჭრილი ანკერები, ქიმიური (წებოვანი) ანკერები | კიდემდე მანძილი, ბიჯი, დაბზარულ ბეტონში გამოყენების დასტური, არმატურის მდებარეობა |
| სავსე აგური | მექანიკური ან ქიმიური ანკერები | მანძილი ნაკერებამდე და კუთხეებამდე; აგურის სიმტკიცე პარტიების მიხედვით განსხვავდება |
| ღრუ აგური, ღრუ ბეტონის ბლოკები | ქიმიური ანკერები ბადისებრი მანჟეტით | გაფართოებადი ანკერები სიცარიელეებში არ მუშაობს; ტიხრები თხელია და იშლება |
| აირბეტონი, ქაფბეტონი | ფოროვანი ბეტონისთვის დამტკიცებული ანკერები, ქიმიური ანკერები | მცირე საანგარიშო დატვირთვები; გამოწევის გამოცდები სავალდებულოა |
| სუსტი ან გაცვეთილი ფუძე (ძველი ფასადები, დაზიანებული წყობა) | სამაგრი კედელში კი არა, გადახურვის ფილებში | დატვირთვა კედელს თავს არიდებს და შენობის კარკასზე გადადის |
ბეტონი და სავსე წყობა
ბეტონში განმსაზღვრელი პარამეტრებია ბეტონის კლასი, ჩამაგრების სიღრმე, ბიჯი და ფილის კიდემდე მანძილი. საქართველო მაღალი სეისმურობის ქვეყანაა (თბილისი — 8 ბალი MSK-64 სკალით, ბათუმი — 7), ამიტომ ითვლება, რომ ბეტონი ექსპლუატაციისას იბზარება და ანკერი დაბზარული ბეტონისთვის უნდა შეფასდეს. ევროპული ტექნიკური შეფასების (ETA) მქონე ანკერებზე ეს ინფორმაცია მათ დოკუმენტებშია.
სავსე აგურში ჩვეულებრივი პრობლემა კიდემდე მანძილებია. ხსნარის ნაკერთან ან წყობის ერთეულის კუთხესთან მდებარე ანკერი კატალოგის მნიშვნელობაზე გაცილებით დაბალ წინაღობას იძლევა. ანკერების შეკვეთამდე შეადარეთ აგურის შეკვრის სქემა კრონშტეინების ბადეს.
ღრუ ბლოკები და აირბეტონი
ღრუ კერამიკული და ღრუ ბეტონის ბლოკები ცალკე შეფასებას საჭიროებს. სამაგრი უნდა მუშაობდეს იმ მასალაში, რომლისთვისაც არის განკუთვნილი და არა განზოგადებულ «ბლოკში». პრაქტიკაში ეს ნიშნავს ქიმიურ ანკერს ბადისებრი მანჟეტით, რომელიც ღრუს ავსებს და დატვირთვას ტიხრებზე ანაწილებს.
აირბეტონი ანკერს ცუდად იკავებს. გამოიყენება ორი გზა: სპეციალურად ფოროვანი ბეტონისთვის დამტკიცებული ანკერები შემცირებული საანგარიშო დატვირთვებით, ან გადახურვებზე დამაგრების სქემა, როცა კრონშტეინები გადახურვის ფილებზე მაგრდება და კედელი თითქმის არაფერს იტვირთავს. მეორე გზა ქვესისტემის სქემას ცვლის (ვერტიკალური მიმმართველები ფილიდან ფილამდე გადაჭიმულია), ამიტომ ის პროექტირების ეტაპზე უნდა შეირჩეს და არა ადგილზე.
ძველი კედლები და რეკონსტრუქცია
არსებული ფასადი საიმედო ფუძე არ არის, სანამ არ დაითვალიერდება. ბზარები, გამოფიტვა და დამალული სიცარიელეები ანკერის გაანგარიშებას ცვლის. რეკონსტრუქციის პროექტებში ძველი კედელი თითქმის არასოდეს შეესაბამება ახალი ბეტონის ან აგურის თვისებებს, ამიტომ ანკერების ჯგუფი დათვალიერების შედეგებით ხელახლა ითვლება. დაკაკუნებისას ცარიელად ჟღერადი ბათქაში იხსნება ან გვერდს უვლიან.
კედლის 100–150 მმ უსწორმასწორობა, როგორც წესი, კრონშტეინების რეგულირებით კომპენსირდება. კედლის ბათქაშით გასწორება საჭირო არ არის. თუ გადახრა უფრო დიდია, იცვლება კრონშტეინის გამოშვება და თბოიზოლაციის სისქე (იხ. ფასადის სისქე).
გამოწევის გამოცდები ადგილზე
რეალური კედელი საპროექტო დაშვებისგან რამდენჯერმე შეიძლება განსხვავდებოდეს. სწორედ ამიტომ სუსტ ან უცნობ ფუძეზე ვენტილირებადი ფასადი ადგილზე გამოწევის გამოცდების გარეშე არ მიიღება. გამოცდები ტარდება რეალური ტიპის ანკერზე, რეალური ჩამაგრების სიღრმით, რეალურ მასალაში, ფასადის რამდენიმე ზონაში.
- განსაზღვრეთ ზონები. სხვადასხვა სართული, სხვადასხვა წყობა, კუთხეები, პარაპეტის ზონა, პირველი სართულის კედლები.
- დაამონტაჟეთ საცდელი ანკერები ზუსტად ისე, როგორც მონტაჟის ბრიგადა დაამონტაჟებს: იგივე ბურღი, ნახვრეტის იგივე გაწმენდა, იგივე ჩამაგრება.
- დატვირთეთ თითოეული ანკერი საცდელ მნიშვნელობამდე, რაც არის საანგარიშო დატვირთვა გამრავლებული გამოცდის პროგრამაში დადგენილ სიმტკიცის მარაგზე.
- ჩაიწერეთ შედეგი გამოცდის ოქმში: ადგილი, მასალა, ანკერის ტიპი, დატვირთვა და რღვევის სახე.
- შეასწორეთ პროექტი. თუ კედელი იშლება, გადადით ქიმიურ ანკერებზე, გაზარდეთ სიღრმე ან წერტილების რაოდენობა, ან დაამაგრეთ გადახურვის ფილებზე.
გამოცდის ოქმი ტექნიკური ზედამხედველისა და პროექტის შემფასებლისთვის განკუთვნილი დოკუმენტია. ის კონსტრუქციული გაანგარიშების გვერდით მიდის პროექტის საქმეში. ყოველივე ეს მონტაჟის დაწყებამდე წყდება და არა პირველი ქარიშხლის შემდეგ.
რას ითხოვს საქართველო და რას არა
ვენტილირებადი ფასადის ანკერებისთვის საქართველოს ეროვნული სტანდარტი არ არსებობს. EN 1992-4 (ანკერები ბეტონში) საქართველოში სავალდებულო დოკუმენტი არ არის. სამართლებრივი საფუძველია სამშენებლო პროდუქტების რეგლამენტი — საქართველოს მთავრობის 2018 წლის 1 ოქტომბრის №476 დადგენილება, რომელიც შემოაქვს ექსპლუატაციური მახასიათებლების დეკლარაციას (DoP) და მარკირებას და ევროპულ ტექნიკურ შეფასებას პროდუქტის საფუძვლად აღიარებს (№476 დადგენილება matsne.gov.ge-ზე). დეტალებისთვის იხ. სამშენებლო პროდუქტები №476 დადგენილების მიხედვით.
პრაქტიკაში პროექტანტი ანკერის ETA-სა და მომწოდებლის DoP-ს პროდუქტის დოკუმენტად თვლის და პროექტს ევროპული მეთოდებით ასაბუთებს (EN 1992-4 და EAD ანკერის ტიპისთვის), წინასწარ შეთანხმებით პროექტის შემფასებელთან. ევროკოდების სტატუსი განხილულია სტატიაში ევროკოდები საქართველოში.
ანკერების პაკეტის საკონტროლო სია
- კედლის დათვალიერება: მასალა, სიმტკიცე, სისქე, მოპირკეთების მდგომარეობა, ვერტიკალიდან გადახრა.
- ანკერის ტიპი თითოეული ტიპის კედლისთვის, ETA-თი ან ექვივალენტური დამტკიცებით და DoP-ით.
- ჩამაგრების სიღრმე, კიდემდე მანძილი და ბიჯი კვანძის ნახაზზე.
- გამოწევის გამოცდების პროგრამა და გამოცდის ოქმები სუსტი ან უცნობი ფუძეებისთვის.
- თბური ბარიერის სადებარი კრონშტეინსა და კედელს შორის (იხ. კრონშტეინები) და გალვანური გამოყოფა იქ, სადაც სხვადასხვა ლითონი ერწყმის.
- მონტაჟის ინსტრუქცია: ნახვრეტის გაწმენდა, ქიმიური ანკერების გამყარების დრო, მომჭერი მომენტები.
- ანკერული კავშირის სეისმური შემოწმება, რადგან ფასადი არასაკონსტრუქციო ელემენტია (იხ. სეისმომედეგობის პროექტირება).
ტიპური შეცდომები
- გაფართოებადი ანკერები ღრუ ბლოკებში.
- კატალოგის მნიშვნელობების გამოყენება კიდემდე მანძილის ან დაბზარული ბეტონის გამო შემცირების გარეშე.
- ერთი და იგივე ანკერი შენობის ყველა კედელზე, სადაც ბეტონის, წყობისა და აირბეტონის ნაწილებია.
- გამოწევის გამოცდის არარსებობა ფუძეზე, რომელიც არასოდეს დათვალიერებულა.
- ანკერები ბინძურ ან სველ ნახვრეტებში, რის გამოც ქიმიური ანკერი ნომინალურ დატვირთვას ვერ აღწევს.