თერმული გაფართოება და დეფორმაციული ნაკერები ვენტილირებად ფასადებში

ლითონი მოძრაობს. ფასადი, რომელიც ხისტ ბადედ არის დაპროექტებული, მზისგან გათბობა-გაცივებისას გუგუნებს, ტალღოვანდება და მოქლონებს წყვეტს. გამოსავალი საპროექტო წესების მცირე ნაკრებია: თითო უძრავი წერტილი ელემენტზე, სრიალა საყრდენები, გაფართოების ღრეჩოები და ნაკერები, რომლებიც შენობის დეფორმაციულ ნაკერებს ემთხვევა.

მოძრაობის სამი წყარო

1. მოპირკეთებისა და ქვესისტემის ტემპერატურის ცვლილება. ეს მთავარი წყაროა.
2. შენობის კარკასის მოძრაობა: შეკუმშვა, ცოცვადობა, გადახურვების ჩაღუნვა და სართულთშორისი გადახრა მიწისძვრისას.
3. მიმმართველებისა და პანელების ქარისგან ჩაღუნვა.

3 მ სიგრძის ალუმინის პროფილი, რომლის ტემპერატურა 80 K-ით იცვლება, სიგრძეს თითქმის 6 მმ-ით იცვლის. ეს მცირედად ჩანს, მაგრამ ფასადს ათასობით ელემენტი აქვს და თუ მათი მოძრაობა დაბლოკილია, შიდა ძალები დიდია.

დაბლოკილი ფასადის ნიშნები

ტკაცუნი და ჭრიალი გათბობა-გაცივებისას, პანელებზე ტალღები მზიან დღეებში, ოვალებად გაცვეთილი ჭრილოვანი ნახვრეტები, მოჭრილი მოქლონები და ბზარები მოპირკეთებაში. ეს არ არის «მასალის თვისებები». ეს არის კომპენსაციის შეცდომები, დაშვებული პროექტში ან ადგილზე.

ფასადის გავრცელებული მასალების გაფართოება

ცხრილში მოცემულია წრფივი თერმული გაფართოების კოეფიციენტი და 3 მ ელემენტის სიგრძის შესაბამისი ცვლილება 80 K ტემპერატურულ დიაპაზონში. ეს ილუსტრაციაა; საპროექტო დიაპაზონი კლიმატის მონაცემებიდან და მოპირკეთების ფერიდან გამომდინარეობს.

მასალა	თგკ, ×10⁻⁶ K-ზე	3 მ ელემენტი, ΔT = 80 K
ალუმინის შენადნობები	23–24	დაახლოებით 5,8 მმ
ნახშირბადოვანი ფოლადი	12	დაახლოებით 3,0 მმ
უჟანგავი ფოლადი	16–17	დაახლოებით 4,1 მმ
ალუმინის კომპოზიტური პანელები	დაახლოებით 24	დაახლოებით 5,8 მმ
HPL პანელები	9–11 (ფილის გასწვრივ)	დაახლოებით 2,5 მმ, პლუს ტენიანობით გამოწვეული მოძრაობა
კერამოგრანიტი	6–7	დაახლოებით 1,6 მმ

ალუმინი, ფოლადი და უჟანგავი ფოლადი სხვადასხვა სიჩქარით ფართოვდება, ამიტომ გრძელი მიმმართველი და კრონშტეინი, რომელზეც ის დგას, ერთად არ მოძრაობს. ესეც კიდევ ერთი მიზეზია, რის გამოც კავშირი არასოდეს უნდა იყოს ხისტი.

რა ტემპერატურული დიაპაზონი გამოვიყენოთ

საქართველოს ქალაქების ჰაერის ტემპერატურები მოცემულია „სამშენებლო კლიმატოლოგიის“ რეგლამენტში — საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 15 იანვრის №71 დადგენილების დანართი 5 (№71 დადგენილება matsne.gov.ge-ზე). ფასადის მოძრაობის დიაპაზონს ქართული წესი არ ადგენს, ამიტომ პროექტანტი კლიმატის მონაცემებს იღებს და მზით გათბობის ეფექტს ამატებს. პირდაპირ მზეზე მუქი პანელი ჰაერზე გაცილებით ცხელი შეიძლება იყოს; სამხრეთისკენ მიმართული მუქი კასეტის ზედაპირის ტემპერატურა ზაფხულში დაახლოებით 80 °C-ს და მეტსაც აღწევს. რაც უფრო გრძელი და მუქია ელემენტი, მით მეტად მოძრაობს. ამიტომ ფერი და ორიენტაცია მოძრაობის გაანგარიშებაში მნიშვნელოვანია, და მოპირკეთების ფერი ქვესისტემის დაპროექტებისას უკვე ცნობილი უნდა იყოს.

როგორ ჩაიდება კომპენსაცია ქვესისტემაში

• ერთი უძრავი წერტილი ელემენტზე. თითოეული მიმმართველი ხისტად მხოლოდ ერთ კრონშტეინზე მაგრდება. დანარჩენი კრონშტეინები მას ჭრილოვანი ნახვრეტებით სრიალა საყრდენებზე იკავებს, რათა მიმმართველი გაგრძელდეს და ადგილზე დარჩეს.
• უძრავი და სრიალა კრონშტეინების მონაცვლეობა. უძრავი კრონშტეინი იღებს მიმმართველისა და მოპირკეთების საკუთარ წონას; სრიალა კრონშტეინები მხოლოდ ქარის დატვირთვას იღებს. გაანგარიშება ამავე სქემას უნდა მიჰყვებოდეს: უძრავი კრონშტეინები მეტს ატარებს.
• ღრეჩოები მიმმართველების ბოლოებს შორის. მიმმართველები ერთმანეთს არ ებჯინება. შეერთებაზე ტიპურად 8–10 მმ ღრეჩო რჩება და შეერთება ისე კეთდება, რომ ბოლოებს სრიალი შეეძლოს.
• თერმული ბლოკები. გრძელ ფასადებზე მიმმართველები ბლოკებად იყოფა და ბლოკების საზღვრები შეგნებულად შეირჩევა.
• მოძრაობის დამშვები სამაგრები. მოქლონი ჭრილოვან ნახვრეტში სრიალა მანჟეტით ან კალიბრირებული საშუალებით დგება და არასოდეს მჭიდროდ იჭიმება.

სრიალა სამაგრები და მიმმართველების განლაგება დეტალურად აღწერილია სტატიებში ქვესისტემის პროფილები და შენადნობები და კრონშტეინები.

წესები მოპირკეთების ტიპის მიხედვით

• კომპოზიტური კასეტები. დამაგრება გათვლილი ღრეჩოებით; გრძელ კასეტებში ჭრილოვანი ნახვრეტები. ყველა წერტილში ხისტი მოქლონვა დაუშვებელია.
• HPL პანელები. ტემპერატურის გარდა, ფილა ტენიანობაზეც რეაგირებს. საჭიროა ნაკერის ღრეჩოები და სამაგრები, რომლებიც მიკრომოძრაობას უშვებს. მოქმედებს მწარმოებლის მონტაჟის წესები და ისინი პრიორიტეტულია.
• კერამოგრანიტი კლიპსებზე. ფილა თავისუფლად მოძრაობს. მთავარია, ჰერმეტიკით მკვრივად არ დავაჭიროთ.

შენობის დეფორმაციული ნაკერები

ფასადის ქვესისტემის დეფორმაციული ნაკერები შენობის დეფორმაციულ ნაკერებს უნდა ემთხვეოდეს. ნაკერზე გადაღმა ძალები არ უნდა გადაიცეს. ნაკერზე ქვესისტემა წყდება, მიმმართველები თითოეულ მხარეს მთავრდება და ღრეჩოს მოქნილი გადამფარავი ხურავს (იხ. ფასადის კვანძები).

სეისმურ ზონებში შენობის კარკასი მეზობელ ნაწილებთან შედარებით მოძრაობს. თბილისში საპროექტო ინტენსივობა 8 ბალია MSK-64 სკალით (კოეფიციენტი A = 0,17), ქუთაისში 8 (0,13), ბათუმში 7 (0,09). სეისმური რეგლამენტი არასაკონსტრუქციო ელემენტებს შესამოწმებელ ელემენტებად თვლის, ფასადისთვის კი ეს მოიცავს სართულთშორისი გადახრის მიყოლის უნარს პანელების ჩამოცვენის გარეშე. დეტალები იხ. ფასადების სეისმომედეგობის პროექტირება და სეისმური რეგლამენტი №71 დადგენილების მიხედვით.

ნაკერის ზომის განსაზღვრა: სწრაფი შემოწმება

ელემენტის მოძრაობა არის მისი სიგრძე გამრავლებული თგკ-ზე და ტემპერატურულ დიაპაზონზე. 4 მ ალუმინის მიმმართველი 80 K დიაპაზონში დაახლოებით 7,5 მმ-ით მოძრაობს (4000 × 23,5×10⁻⁶ × 80). შეერთების ღრეჩო ამ მნიშვნელობაზე მინიმუმ იმდენით მეტი უნდა იყოს, რამდენიც მონტაჟის ტოლერანტობაა, ხოლო თითოეულ სრიალა კრონშტეინში ჭრილოვანი ნახვრეტი იმ მოძრაობის წილზე გრძელი უნდა იყოს, რომელიც მას აღწევს. პანელების ნაკერები იმავე წესით ითვლება პანელის სიგრძიდან, ამიტომ გრძელ მუქ პანელს უფრო განიერი ნაკერი სჭირდება, ვიდრე მოკლე ღია პანელს. მნიშვნელობა აქვს მონტაჟის ტემპერატურას: ცივ დილას დატოვებული ღრეჩო შუადღის მზეზე იხურება.

რა უნდა აჩვენებდეს ნახაზი

• ყოველი მიმმართველის უძრავი კრონშტეინი, მონიშნული.
• ჭრილოვანი ნახვრეტის ზომა და მოქლონის მდებარეობა ჭრილში.
• ღრეჩოს სიგანე მიმმართველების შეერთებებსა და პანელების ნაკერებზე, მონტაჟის ტემპერატურით.
• თერმული ბლოკების საზღვრები და შენობის დეფორმაციული ნაკერების მდებარეობა.
• პანელების ნაკერების სიგანე მასალის, ზომისა და ფერის მიხედვით.

«მონტაჟის ბრიგადა თავად მიხვდება» მთავრდება იმით, რომ მოქლონები ყველა ნაკერზე მჭიდროდ დგება, და ეს კომპენსაციის მთელ სქემას აუქმებს.

ტიპური შეცდომები

• გრძელი მიმმართველების ხისტი მოქლონვა ყველა კრონშტეინზე.
• მუქი ფერის არჩევა ქვესისტემის პროექტანტისთვის შეტყობინების გარეშე.
• პანელების მთლიანად ჰერმეტიკით დახურვა ყველა კიდეზე.
• ქვესისტემა, რომელიც შენობის დეფორმაციულ ნაკერზე გადადის.
• მიმმართველების შეერთებები ღრეჩოს გარეშე, ერთმანეთზე მიდგმული.

მოპირკეთებისა და ფერის ადრეული არჩევა საშუალებას გვაძლევს, კომპენსაცია რეალური მასალის, ფორმატისა და ორიენტაციისთვის გავიანგარიშოთ. გამოგზავნეთ პროექტი საკონტაქტო გვერდის საშუალებით.

გაანგარიშების მოთხოვნა →